آمار تکان‌دهنده از جنگنده محبوب هند؛ آیا پروژه «تجاس» با شکست روبرو شده است؟

سقوط جنگنده تجاس نیروی هوایی هند، سوالات جدی را درباره آینده این پروژه مطرح کرده است. این حادثه سومین مورد از تنها ۳۲ فروند تولیدشده است.

هواپیمای سبک Tejas، که توسط شرکت هندوستان اروناتیکس لیمیتد توسعه یافته، نمادی از جاه‌طلبی‌های بومی‌سازی هند در صنعت دفاعی است.

با این حال، برنامه تجاس با مشکلات ریشه‌ای و تاخیرهای طولانی‌مدت دست و پنجه نرم می‌کند. این چالش‌ها اکنون با افزایش آمار سقوط جنگنده مذکور، ابعاد نگران‌کننده‌تری پیدا کرده‌اند.

سقوط‌های پیاپی؛ آمار نگران‌کننده جنگنده تجاس

اوایل فوریه ۲۰۲۶، یک فروند جنگنده تجاس نیروی هوایی هند هنگام فرود پس از پرواز آموزشی سقوط کرد؛ خلبان به سلامت ایجکت کرد، اما هواپیما به شدت آسیب دید.

این حادثه، سومین سقوط از تنها ۳۲ فروند Tejas مدل Mk-1 عملیاتی است. سقوط‌های قبلی شامل یک مورد در مارس ۲۰۲۴ نزدیک جیزلمر و دیگری در نوامبر ۲۰۲۵ در نمایشگاه هوایی دبی بود که مورد دوم به فوت خلبان منجر شد و قابلیت اطمینان این جنگنده را زیر سوال برد. همچنین، تحویل حدود ۱۸۰ فروند از نسخه مدرن Mk-1A با تاخیر مواجه است.

بیشتر بخوانید

• رسوایی پنهان‌کاری سوخو 57؛ شبح روسی شانسی در برابر رادارهای غربی ندارد
• جنگنده اف ۲۲ با تجهیزات فوق پیشرفته به سوپر رپتور تبدیل شد
• پروژه جنگنده فضایی وایت امپرور چین یک فریب بزرگ رسانه‌ای و ماکت بود!

چالش‌های ریشه‌ای در برنامه تجاس (Tejas Program)

برنامه تجاس بیش از ۳۰ سال است که با تاخیر و مشکلات مزمن مواجه بوده. مقامات وزارت دفاع هند در سال ۲۰۲۵ از عدم رعایت ضرب‌الاجل‌ها توسط شرکت HAL ابراز نگرانی کردند.

بوروکراسی و مدیریت ناکارآمد تامین‌کنندگان، تصمیم‌گیری‌ها را کند کرده است. گزارش سازمان حسابرسی و بازرسی (CAG) نیز ۵۳ نقص عمده در نسخه Mk-1 را شناسایی کرده که از قابلیت‌های رزمی جنگنده می‌کاهد.

از جمله این نقص‌ها می‌توان به وزن بیشتر از حد طراحی‌شده، نبود محافظت کافی برای کابین و سیستم سوخت، فضای محدود برای نصب سیستم دفاعی الکترونیکی و تنها ۳۵ درصد بومی‌سازی قطعات (برخلاف ادعای ۷۰ درصد) اشاره کرد.

وابستگی خارجی و مشکلات فنی عمیق

وابستگی شدید به قطعات غربی نیز بر مشکلات جنگنده تجاس افزوده است. هند پروژه موتور Kaveri خود را کنار گذاشت و به موتورهای General Electric F404 و F414 متکی شد.

در سال‌های ۲۰۲۴-۲۰۲۵، آمریکا تحویل موتورهای F404 را بیش از دو سال به دلیل اختلالات زنجیره تامین به تاخیر انداخت. در سال ۲۰۲۵، HAL تصمیم گرفت ۸۳ فروند Mk1A را با رادارهای اسرائیلی ELTA EL/M-2052 به جای سیستم بومی Uttam تجهیز کند.

همچنین بخوانید

• شکست F-35 در برابر F-16 در شبیه‌سازی‌های نبرد هوایی با تاکتیک Swarm
• پهپاد فیوری، اولین جنگنده بدون سرنشین آمریکا به موشک‌های قدرتمند آمرام مجهز شد

این امر چالش‌هایی جدیدی را در پی داشت، از جمله کنترل نرم‌افزار رادار توسط اسرائیل و شکست موشک Astra Mk1 هند در آزمایش مارس ۲۰۲۵ به دلیل مشکلات همگام‌سازی با رادار اسرائیلی.

سقوط در نمایشگاه هوایی دبی نیز که به خلبانی نامانشاه سیال رخ داد، تصویر صادراتی Tejas را مخدوش کرد؛ برای پلتفرم ناپایدار استاتیکی تجاس، هر تاخیری در سیستم پرواز با سیم (fly-by-wire) تحت شرایط G منفی می‌تواند مرگبار باشد.